Ukelele versus gitaar: alle verschillen, en welke je moet leren

Een ukelele verschilt op vijf punten die er echt toe doen van een gitaar: hij is 35% tot 50% kleiner, hij heeft vier snaren in plaats van zes, die snaren zijn van zacht nylon in plaats van staal, hij is gestemd op G-C-E-A in plaats van E-A-D-G-B-E en een goede kost ongeveer de helft. Deze gids neemt elk van die verschillen één voor één door en zet de twee daarna tegenover elkaar, zodat jij kunt beslissen welke je gaat leren.

Ukelele en gitaar in één oogopslag

1. Formaat

Een ukelele is ongeveer 35% tot 50% kleiner dan een gitaar, en dat is het verschil dat je ziet voor je één noot hebt gespeeld. Dat verschil in formaat bepaalt het volume, de klank en hoe prettig het instrument vast te houden is. Op de afbeelding hieronder staan een sopraan-, concert- en tenorukelele naast een dreadnoughtgitaar, de meest voorkomende akoestische maat. De exacte cijfers verschillen per bouwer, maar ze komen hier dicht bij in de buurt.

Wil je de ukelelekant van dat plaatje in detail, dan zet mijn gids ukelelematen vergeleken alle vier naast elkaar.

2. Aantal snaren

De meeste gitaren hebben zes snaren. De meeste ukeleles hebben er vier. Dat is het verschil dat het meeste werk doet, want twee snaren minder betekent minder om over na te denken en een hele familie akkoorden met één of twee vingers die op een gitaar simpelweg niet bestaan. Die makkelijke grepen zijn de snelste route naar snaarinstrumenten: je speelt op dag één al een echt nummer.

Beide instrumenten bestaan ook in andere uitvoeringen, zoals 12-snarige gitaren en 8-snarige ukeleles, maar de standaard zes en vier dekken bijna alles wat je tegenkomt. Om te zien hoe weinig je echt nodig hebt: met mijn gids basisakkoorden voor ukelele speel je al met vier grepen. Het archief met drie-akkoordnummers staat vol met muziek waarvoor je niet meer nodig hebt.

3. Snaartypes en spanning

Ukeleles hebben zachte nylonsnaren. Gitaren hebben staal onder hoge spanning. Die ene wissel verklaart waarom de ukelele vriendelijker aanvoelt onder je vingers en waarom hij warmer klinkt.

Gitaarsnaren staan op ongeveer drie keer de spanning van ukelelesnaren. Hoge spanning geeft je volume en helderheid ten koste van vermoeide vingers, lage spanning geeft je comfort ten koste van draagkracht. Eén uitzondering die je moet kennen: ukeleles die in Low-G staan hebben meestal één omwonden metalen snaar, gebouwd als een dunne gitaarsnaar. Mijn gids met de beste snaren voor je ukelele vertelt welke sets je moet hebben.

4. Stemming en hoe de twee samenhangen

Een ukelele is gestemd op G-C-E-A en een gitaar op E-A-D-G-B-E. Op papier lijken ze niets met elkaar te maken te hebben, maar ze liggen dichter bij elkaar dan je denkt. Leg een capo op de 5e fret over de vier hoogste snaren van een gitaar en je hebt de noten van een ukelele. Een ukelele is in feite de bovenste vier gitaarsnaren, een kwart hoger gestemd. Het groene vlak hieronder laat zien waar de twee toetsen elkaar overlappen.

In de standaard ukelelestemming ligt die G-snaar een octaaf hoger. In Low-G-stemming komen de noten precies overeen met de bovenste vier gitaarsnaren op de 5e fret. Meer over dat onderscheid lees je in mijn gids Low-G versus High-G, en horen doe je het allemaal op het gratis ukelele-stemapparaat.

Werken gitaarakkoorden op een ukelele?

Veel gitaargrepen werken inderdaad op een ukelele, want de ukelele is gestemd als de bovenste vier gitaarsnaren, een kwart hoger. Speel een gitaargreep voor D op een ukelele en je krijgt een G. Bij gitaarakkoorden die de lage E- of A-snaar gebruiken, kun je de greep meestal houden en gewoon de onderste twee weglaten.

De adder onder het gras: door die twee snaren weg te laten verdwijnen soms noten die het akkoord nodig heeft, waardoor een rechtstreeks overgezette greep dun of ronduit verkeerd klinkt. Twijfel je, zoek de greep dan netjes op in de tool met akkoorddiagrammen in plaats van te gokken.

5. Klank

Gitaren zijn luider en helderder en hebben veel meer bas. Ukeleles zijn zachter en zoeter met de nadruk bovenin, een klank die mensen omschrijven als lieflijk of harpachtig. De gitaar dankt zijn stem aan een grotere klankkast, een breder toonbereik en stalen snaren onder hoge spanning die vaak met een plectrum gespeeld worden. De ukelele dankt de zijne aan een kleine klankkast, zachte snaren en lage spanning.

Klankhout, de grootte van de klankkast en de bouwwijze trekken hier allemaal aan, dus zie dit als tendensen en niet als regels. Een klassieke gitaar met nylonsnaren zit trouwens ergens tussen de twee in.

6. Mensuur

De mensuur is het trillende deel van de snaar, van de topkam tot het zadel. De mensuur van een ukelele is 25% tot 50% korter dan die van een gitaar, dus de frets liggen dichter bij elkaar en je strekt minder ver om een greep te maken. Precies daarom past de ukelele bij kinderen, kleinere handen en iedereen die een comfortabel instrument wil. Een kortere mensuur betekent ook minder spanning, dus je krijgt beide voordelen in één keer.

7. Prijs

Een goede beginnersukelele kost rond de $100. Een degelijke beginnersgitaar begint eerder rond de $200, en gitaren in die prijsklasse hebben vaak een afstelling nodig voor ze prettig spelen. In de wereld van akoestische instrumenten is $100 echt goedkoop, dus zit je krap of koop je voor een kind, dan wint een goede ukelele het altijd van een middelmatige gitaar. In mijn koopgids voor ukeleles staan geteste keuzes voor elk budget.

8. De bariton-ukelele, het dichtst bij allebei

Een bariton-ukelele is gestemd op D-G-B-E, precies als de bovenste vier snaren van een gitaar, en daarmee is het de enige ukelele waarop je gitaargrepen rechtstreeks werken. Hij is ook de grootste van de vier maten, ongeveer 30 inch (76 cm). Zie hem als een gitaar zonder zijn twee laagste snaren, met dezelfde waarschuwing als hiervoor over de ontbrekende basnoten. Die combinatie maakt hem het logische tweede instrument voor gitaristen. In mijn gids bariton-ukelele lees je of hij bij je past.

En een guitalele dan?

Een guitalele is een zessnarig instrument op ongeveer het formaat van een tenorukelele, gestemd op een kwart boven een gitaar, dus A-D-G-C-E-A. Je houdt alle zes de snaren en elke gitaargreep die je al kent, in een klankkast die klein genoeg is om in een tas te gooien. Wil je de draagbaarheid van een ukelele zonder de gitaarhals op te geven die je kent, dan is dat het compromis.

9. Is een ukelele makkelijker dan een gitaar?

Ja, de ukelele is met afstand makkelijker dan de gitaar. Ik hou van allebei de instrumenten en dit gaat niet over welk instrument beter is, alleen over waarop je makkelijker begint. Even de punten tellen.

Eindstand: 6-0 voor de ukelele. In de ronde over kindermaten: gitaren op kindermaat bestaan wel, maar de goedkope zijn meestal ruw afgewerkt. Je moet richting een Baby Taylor of een Little Martin voor ze echt goed zijn, en dan zit je allang boven de prijs van een uitstekende ukelele.

De ukelele legt minder hindernissen tussen jou en je eerste nummer. Mijn ervaring is dat absolute beginners er sneller op vooruitgaan en er meer plezier aan beleven, en daar draait het uiteindelijk om: het instrument dat je blijft oppakken, is het instrument waar je goed op wordt.

Wanneer de gitaar de betere keuze is

Een stand van 6-0 op makkelijker betekent niet dat de ukelele ook het juiste instrument voor jou is. Kies de gitaar als je echte bas en volume wilt, als je de bredere voicings en het grotere bereik van zes snaren wilt, of als de muziek die je eigenlijk wilt spelen om gitaartechniek draait, zoals leadlijnen en fingerstyle-baslijnen. Een gitaar draagt ook verder als je van plan bent met anderen in grote zalen te spelen.

En als je hart nu eenmaal bij de gitaar ligt, leer dan gitaar. De heuvel is aan het begin gewoon wat steiler, meer niet. Wat je leert is hoe dan ook niet verloren, want je gevoel voor de toets, strummen, ritme en gehoortraining gaan allemaal mee, met welk instrument je ook begint.

Veelgestelde vragen

Vier snaren of zes: kies er vandaag een

Mijn eerlijke advies na jaren allebei te hebben gespeeld: koop de ukelele, speel binnen een week een nummer en pak later alsnog een gitaar als je die dan nog wilt. De kortste route naar binnen zijn mijn tien tips voor beginners, dan de vier basisakkoorden voor ukelele en dan je eerste nummer van begin tot eind. Stem hem met het gratis stemapparaat en pak vanavond iets uit de lijst met makkelijke ukelelenummers. Kom je van de gitaar? Begin bij de gids bariton-ukelele, daar werken je bestaande grepen gewoon. Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over de keuze tussen een ukelele en een gitaar.

Sommige links op deze pagina zijn Amazon-affiliatelinks. Als Amazon-partner verdient UkuTabs aan in aanmerking komende aankopen, zonder extra kosten voor jou.