Het verschil tussen ukelele en gitaar

Is een ukelele anders dan een gitaar? Natuurlijk, je ziet het verschil tussen een ukelele en een gitaar al als je ernaar kijkt. Ukelele versus gitaar in een notendop? Er zijn verschillen qua grootte, stemming, soort snaren, akkoordvormen, geluidskwaliteit en prijs.

1. Ukulele versus gitaar: verschillen in grootte

Het meest opvallende verschil tussen een gitaar en een ukelele is de grootte. Ukeleles zijn gemiddeld zo’n 35% tot 50% kleiner dan de meeste gitaren. Het verschil in grootte tussen een ukelele en een gitaar heeft invloed op het volume, de klank en de bespeelbaarheid van beide instrumenten. Hieronder ga ik hier dieper op in.

Op de afbeelding hieronder zie je een vergelijking tussen een sopraan-, concert- en tenorukelele en een dreadnought-gitaar, de meest gangbare maat voor akoestische gitaren. Ik kom aan het einde van het artikel nog terug op de baritonukelele. De exacte maatverschillen tussen de ukelele en de gitaar kunnen per fabrikant verschillen, maar ze komen vrijwel overeen met wat je hier ziet.

2. Aantal snaren

Het aantal snaren is nog een duidelijk verschil tussen de ukelele en de gitaar, maar het is ook een van de belangrijkste. De meeste gitaren hebben zes snaren, terwijl de meeste ukeleles er vier hebben. Omdat een ukelele twee snaren minder heeft dan een gitaar, vinden veel mensen het een makkelijker instrument om te leren spelen.

Minder snaren betekent ook dat er veel eenvoudige akkoorden zijn die je met één of twee vingers kunt spelen. Deze makkelijke akkoorden bieden beginnende spelers een handige ‘snelstart’ in de wereld van snaarinstrumenten, waardoor ze al snel muziek kunnen maken.

Zowel gitaren als ukeleles zijn er in afwijkende snaaropstellingen, zoals 12-snarige gitaren en 8-snarige ukeleles. De meeste gitaren en ukeleles hebben echter de hierboven genoemde standaardopstellingen met 6 en 4 snaren.

3. Soorten ukelele- of gitaarsnaren

Hier volgt een kort overzicht van de verschillen tussen de snaren die op gitaren en ukeleles worden gebruikt:

GITAARSNAREN

• Gemaakt van metaal (meestal)
• Hoge spanning
• Luide, heldere klank

UKULELESNAREN

• Gemaakt van nylon of een soortgelijk flexibel, synthetisch materiaal
• Lage spanning
• Een zachtere, warmere klank

Over het algemeen zijn ukelelesnaren zachter en rekbaarder, en voelen ze minder ‘strak’ aan dan gitaarsnaren.

Dit is een van de redenen waarom de uke vaak wordt gezien als een instrument dat prettiger bespeelbaar is dan de gitaar. Het is ook een van de redenen waarom ukeleles doorgaans een warmere, zachtere klank hebben. Ukeleles die in een lage G zijn gestemd, hebben meestal één metalen snaar. Deze snaar bestaat uit een dunne kern van synthetisch garen met een metalen omwinding, net als een gitaarsnaar.

4. Verschillen (en overeenkomsten) in de stemming van de ukelele en de gitaar

Dit zijn de noten voor de standaardstemming van de ukelele versus die van de gitaar:

• Een ukelele is gestemd in G-C-E-A
• Een gitaar is gestemd in E-A-D-G-B-E

De ukelele en de gitaar zijn anders gestemd, maar ze zijn wel aan elkaar verwant. Als je je vinger (of een capo) op de vijfde fret over de vier hoogste snaren van een gitaar legt, krijg je de tonen van een ukelele. Met andere woorden: een ukelele is als de bovenste vier snaren van een gitaar, maar dan een kwart hoger gestemd.

Op de afbeelding hieronder zie je het verschil tussen de toets van een gitaar en die van een ukelele. Het groene gedeelte laat zien waar de noten van de gitaar en de ukelele elkaar overlappen.

Als je de standaardstemming voor de ukelele gebruikt, is de G-snaar van de ukelele een octaaf hoger gestemd. Als je de low-G-stemming gebruikt, zijn de noten precies hetzelfde als die van de bovenste vier gitaarsnaren op de vijfde fret.

VERGELIJKBARE AKKOORDVORMEN

Door deze overeenkomsten in de stemming zijn veel akkoordvormen op beide instrumenten hetzelfde.

Sommige gitaarakkoorden werken prima op een ukelele, zoals het D-akkoord. Als je deze greep op een ukelele speelt, krijg je een G-akkoord, dat een kwart hoger ligt.

Bij gitaarakkoorden met de lage E of A kun je vaak gewoon dezelfde vingerzetting gebruiken, maar dan de onderste twee snaren weglaten.

Soms vallen er belangrijke noten uit het akkoord als je de onderste twee snaren van een gitaarakkoord weglaat. Als je een gitaarvingerzetting zomaar naar de ukelele overzet, krijg je misschien een akkoord dat niet zo duidelijk klinkt en misschien niet zo klinkt als je had verwacht.

5. Snaarspanning

De snaarspanning geeft aan hoe ‘strak’ of ‘los’ de snaren van een akoestisch instrument zitten, in dit geval de ukelele of gitaar:

• De snaarspanning van een ukelele ligt tussen de 3,2 en 5,9 kg per snaar
• De spanning van de gitaarsnaren ligt tussen de 11 en 16 kg per snaar

Zoals je ziet, is de snaarspanning van een gitaar ongeveer drie keer zo hoog als die van een ukelele. Instrumenten met een hoge snaarspanning klinken meestal luider en helderder, maar door de strakke snaren zijn ze moeilijker te bespelen. Instrumenten met een lage snaarspanning zijn daarentegen makkelijker te bespelen, maar kunnen niet zo veel volume produceren.

6. Ukulele versus gitaar: verschillen in geluid

Een groot verschil tussen de ukelele en de gitaar is de klank. Er zijn echter zoveel variabelen in de bouw van een instrument dat het onmogelijk is om een algemeen geldende verklaring te geven. Factoren als klankhout, de grootte van de klankkast en de fabrikant beïnvloeden de klank allemaal op manieren die moeilijk te kwantificeren en te beschrijven zijn. Met dat in gedachten geven deze korte beschrijvingen je een idee van wat je kunt verwachten.

GITAARKLANK

Over het algemeen klinken gitaren luider, helderder en hebben ze meer bas dan ukeleles. Dit komt vooral door de grotere klankkast van de gitaar, het grotere toonbereik en de stalen snaren met hoge spanning. Gitaren worden vaak met een plectrum bespeeld, wat zorgt voor nog meer volume en helderheid.

KLANKKENMERKEN VAN DE UKULELE

In vergelijking met de gitaar hebben ukeleles een zachtere, mildere klank die meer op de hoge tonen is gericht. Ik heb mensen de klank van een ukelele horen omschrijven als zacht, lieflijk of harpachtig. Deze kenmerken komen vooral door de kleinere klankkast, de zachte snaren en de lage snaarspanning. Klassieke (nylon-snarige) gitaren hebben een klank die lijkt op die van een ukelele, maar dan met het extra volume en de bas van een gitaar.

7. Mensuur

Bij een snaarinstrument is de mensuur de afstand tussen de topkam en de brug. Dat is het deel van de snaren dat trilt als je speelt.

Als we de ukelele met de gitaar vergelijken, is de mensuur van een ukelele 25% tot 50% korter dan die van een gitaar, wat betekent dat de frets bij een ukelele dichter bij elkaar liggen. Door die dichter bij elkaar liggende frets hoeven spelers zich minder ver te strekken om akkoorden te spelen. Dit is ideaal voor kinderen, mensen met kleinere handen of iedereen die een instrument zoekt dat comfortabel en makkelijk te bespelen is. De mensuurlengte heeft ook te maken met de snaarspanning. Kortere mensuren hebben doorgaans een lagere snaarspanning dan langere mensuren.

8. Prijs

De prijs komt niet vaak ter sprake als we het hebben over de verschillen tussen de ukelele en de gitaar, maar het is wel het vermelden waard. Je kunt al een goede ukelele voor beginners kopen voor $100. Dat lijkt misschien veel, maar in de wereld van akoestische instrumenten is dat eigenlijk best goedkoop. Een degelijke beginnersgitaar (volgens mijn maatstaven) kost minimaal $200, en gitaren in deze prijsklasse moeten vaak worden afgesteld en ingesteld voordat ze prettig bespeelbaar zijn.

Als je een beperkt budget hebt of op zoek bent naar een instrument voor een kind, lijkt het me verstandiger om een goede ukelele van minder dan $100 te kopen in plaats van een matige gitaar van meer dan $200.

9. Bariton-ukelele of gitaar

Bariton-ukeleles zijn de grootste van de vier belangrijkste ukeleleformaten, met een totale lengte van ongeveer 76 cm. In de maattabel worden alle vier de ukeleleformaten naast elkaar vergeleken.

In tegenstelling tot de andere drie maten ukelele ( sopraan, concert en tenor) is een bariton-ukelele precies zo gestemd als de bovenste vier snaren van een gitaar: D-G-B-E. Met andere woorden: een bariton-ukelele is als een gitaar zonder de twee laagste snaren (E en A). Dit betekent dat veel gitaarakkoorden direct naar een bariton-ukelele kunnen worden vertaald, maar zoals ik al eerder waarschuwde, klinken sommige gitaarakkoorden niet goed zonder die onderste twee snaren. Door de overeenkomsten met de gitaar is de bariton-ukelele voor veel gitaristen een logisch tweede instrument.

10. Ukulele versus gitaar: wat is makkelijker om te leren?

De ukelele is over het algemeen makkelijker te leren dan de gitaar en toegankelijker voor beginners. Ik heb de meeste redenen al in eerdere paragrafen genoemd, maar hier is een kort overzicht:

• Zachte snaren met lage spanning: prettiger voor je vingers
• Minder snaren: minder intimiderend, eenvoudigere akkoorden, snellere vooruitgang in het begin
• Korte mensuur: kleinere afstand tussen de frets, je hoeft je vingers minder ver te strekken
• Klein formaat: kindvriendelijker dan de meeste gitaren
• Dezelfde stemming als bij een gitaar: je kunt later makkelijk overstappen op de gitaar

Hoewel er geen vervanging is voor oefening en toewijding, kent de uke minder mogelijke leerproblemen. Mijn ervaring is dat spelers zonder eerdere ervaring sneller vooruitgang boeken op een uke, wat zorgt voor meer plezier en meer tijd die ze aan het spelen besteden.

Als je liever gitaar wilt leren spelen in plaats van ukelele, ga er dan vooral voor! Er is niets mis mee om met gitaar te beginnen als dat is wat je echt wilt spelen. Houd er wel rekening mee dat de leercurve bij gitaar iets steiler is.

Wil je meer informatie?

Ik hoop dat deze gids je heeft geholpen om meer te weten te komen over de verschillen tussen een ukelele en een gitaar? Kun je nu een keuze maken?

Neem gerust contact met me op als je meer informatie wilt over het verschil tussen een ukelele en een gitaar.