Een hele korte geschiedenis van de ukelele

Deze heel korte geschiedenis van de ukelele komt oorspronkelijk van UkuleleHunt. Hij is geschreven door Alistair Wood en ik mag hem hier met toestemming overnemen. Veel dank aan hem daarvoor! Zoek je een uitgebreide en accurate gids, kijk dan bij Nalu Music van John King. Wat hierna komt is een heel korte en soms niet al te accurate geschiedenis van de ukelele.

De geschiedenis van de ukelele begint in Europa

In de 18e eeuw bestond er al een lange traditie van snaarinstrumenten met frets. Van grotere gitaren en luiten waren kleinere versies gemaakt, die vooral in trek waren bij muzikanten die de zee op gingen. In Portugal was de gitaar gekrompen tot een “machete”, met behoud van de 8-vorm. Al was die vorm op zo’n klein formaat niet meer nodig.

In 1879 vertrok de Ravenscrag richting Hawaii met vier Portugese meubelmakers aan boord. Zij begonnen instrumenten te maken voor de arme plattelandsbevolking van de eilanden. Het instrument dat echt aansloeg was een nieuwe versie van de machete.

Veel van de waarheid achter de mythes rond de ukelele zijn we kwijt. Waar komt de naam vandaan? En hoe zit het met de stemming? En waarom kreeg het instrument de naam “jumping flea” (springende vlo)? Eén ding in de geschiedenis van de ukelele staat vast: het instrument sloeg enorm aan bij de Hawaiiaanse koninklijke familie en bij Hawaiianen in het algemeen. Aan het begin van de 20e eeuw was de ukelele stevig verankerd als hun nationale instrument.

Zakenlui stalen Hawaii van de Hawaiianen

Nadat de VS Hawaii hadden geannexeerd, of toen “zakenlui Hawaii van de Hawaiianen stalen”, zoals Bob Brozman het formuleert, wilden de nieuwe machthebbers de eilandengroep bij het Amerikaanse vasteland aan de man brengen als tropische eilanddroom. Hun grote zet was de Panama-Pacific International Exposition in 1915. Daar klonk volop ukelelemuziek, met de ukeleles van Jonah Kumalae in de hoofdrol. Dat ontketende in de jaren 1920 een ukelelerage bij mensen die droomden van een mythisch eilandparadijs.

Daarna groeide de ukelele uit boven het puur Hawaiiaanse curiosum. Het instrument raakte zo verweven met de muziekcultuur dat begin jaren 1930 in de meeste pianopartituren akkoorddiagrammen voor ukelele stonden. Door Ukulele Ike kantelde het imago van de uke bijna volledig: opeens hoorde hij bij rokerige kroegen, gleufhoeden en jazzy nummers.

Opleving in de Britse music halls

Toen Wall Street in 1929 instortte, ging de Amerikaanse economie hard onderuit. En de populariteit van de ukelele ging mee.

In Groot-Brittannië werd de ukelele juist populair in de music halls. Daar kozen muzikanten liever voor de luidere, hardere banjolele. De grootste ster van die tijd was George Formby, wiens gestrum op de banjolele hét geluid van de Tweede Wereldoorlog werd. Formby gaf de geschiedenis van de ukelele een flinke duw.

Die oorlog zorgde ook in de VS voor een heropleving van de ukelele. Militairen kwamen terug uit Hawaii met ukeleles als souvenir. Na de oorlog werden de eilanden officieel een Amerikaanse staat, en dat was de perfecte aanleiding om er feestelijk op los te strummen.

Door de bloeiende consumptie-economie van de VS in de jaren 1950 lagen de winkels vol met massaal geproduceerd plastic. Een ukelele was een ideaal instrument om op grote schaal aan kinderen te verkopen. Maccaferri, fabrikant van jazzgitaren, sprong erop en bracht een reeks plastic ukes uit.

Arthur Godfrey en Tiny Tim

Tv-ster Arthur Godfrey gaf dat nog een extra zet door zelf ukelele te spelen. Zo ontstond de tweede ukelelerage.

Tiny Tim, een heel wat minder aansprekende verschijning, leverde de soundtrack bij de kelderende populariteit van de uke in de jaren 1960 en 1970.

In het grootste deel van de jaren 1990 werd de alternatieve muziekscene beheerst door traditionele gitaarbands. Als reactie daarop groeide er in de jaren 2000 een akoestische alternatieve scene met eclectischere klanken en ongewonere instrumenten. De ukelele vond een plek in dat geluid, bij bands als The Magnetic Fields.

Het internet maakt de ukelele weer populair

Twee heel belangrijke ontwikkelingen hebben de ukelele weer populair gemaakt. De eerste was de opkomst van het internet, gevolgd door de enorme toename van import uit China en het Oosten. Via het internet zijn heel veel mensen met ukelelemuziek in aanraking gekomen. Daardoor pakken steeds meer mensen het instrument op, geïnspireerd door anderen zoals zijzelf. Velen spelen voor hun eigen plezier, niet om beroemd te worden.

Van machete tot jouw ukelele

Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over de geschiedenis van de ukelele, want dit is echt maar een kort overzicht.

Nu je hier toch bent: wil je meer weten over de onderdelen van de ukelele?