De verschillende soorten ukelelestemmingen

“Hoe moet ik mijn ukelele stemmen?“ Dat is waarschijnlijk een van de eerste vragen die opkomen als je net begint met ukelele spelen. Wat is de enige juiste stemming? Is die voor alle ukeleles hetzelfde? In deze gids lees je wat de standaardstemming voor ukelele is, en wat D-stemming, Low-G-stemming, slack-key-stemming, slide-stemming en baritonstemming inhouden. Bekijk ook de gids over je ukelele stemmen of gebruik het UkuTabs-stemapparaat om binnen enkele seconden te stemmen, met negen verschillende alternatieve ukelelestemmingen.

Wat is de standaardstemming voor ukelele?

De meest gebruikte stemming voor een ukelele is g-C-E-A (sol – do – mi – la). Elke letter geeft aan op welke toonhoogte elk van de vier snaren gestemd staat. De eerste letter staat voor de stemming van de snaar die het dichtst bij je zit (de vierde snaar). Een kleine letter g wijst op een hoge g, in tegenstelling tot de lager klinkende hoofdletter G. De volgende snaar (de derde) wordt op C gestemd, de tweede op E en de snaar die het verst van je af zit (de eerste snaar) op A.

Deze stemming heeft verschillende namen: C-stemming, standaardstemming, High-G-stemming of re-entrant stemming. Ze wordt genoteerd als gCEA of als G4 C4 E4 A4. Low-G-stemming wordt daarentegen genoteerd als G3 C4 E4 A4, omdat de G een octaaf lager gestemd staat.

Dit is dan wel de standaardstemming voor ukelele, ze is lang niet de enige die mogelijk is. Stemmingen zijn door de jaren heen veranderd en er bestaat heel wat variatie. Spelers gebruiken uiteenlopende alternatieve stemmingen om hun speelstijl een andere sfeer te geven, om te experimenteren of gewoon omdat het makkelijker is. Lees verder voor een goed overzicht van de belangrijkste alternatieve stemmingen. En niets houdt je tegen om zelf te experimenteren, natuurlijk!

D-stemming voor ukelele

Tegenwoordig is dit een “alternatieve stemming”, maar jaren geleden was het de standaardstemming voor ukelele. Bladmuziek voor ukelele uit de jaren 1920 en 1930 gebruikt waarschijnlijk D-stemming, oftewel A-D-F#-B (la – re – fa# – si). In deze stemming staat elke snaar een hele toon hoger dan in C-stemming. Je ziet nog altijd vaak sopraan-ukeleles in ADF#B, maar ook concert- en tenor-ukeleles kun je zo stemmen.

Volgens sommigen klinkt de ukelele er Hawaïaanser en zoeter door. Duik je in traditionele Hawaïaanse muziek, dan kom je deze stemming voor de sopraan waarschijnlijk tegen. Ze klinkt prachtig, maar wordt grotendeels vervangen door gCEA omdat die makkelijker te leren is. Daar staat tegenover dat het E-akkoord veel makkelijker te spelen is op een ukelele in D-stemming.

Van gCEA naar ADF#B ga je door je G-snaar met behulp van je A-snaar naar A te stemmen. Staat je G-snaar eenmaal op A, dan stem je de andere drie snaren omhoog met de referentietonen op die G-snaar.

Low-G-stemming voor ukelele

Deze stemming kwam hierboven al even voorbij. Het is niet echt een alternatieve stemming sensu stricto, eerder een andere manier om gCEA te stemmen. Op een gewone ukelele klinkt de C-snaar het laagst. Sommige spelers stemmen die eerste g liever naar een lagere G. Met de standaard gCEA-snaren die waarschijnlijk op je ukelele zaten, lukt dat niet. Je hebt een specifieke Low-G-snaar nodig om de vierde snaar te vervangen. Het bekendste gebruik van deze stemming is dat van Israel Kamakawiwo’ole (ook bekend als Iz) in het nummer “Over The Rainbow”.

Slack-key-stemming voor ukelele

Slack-key-gitaar (ki ho’alu) is een traditionele Hawaïaanse manier om gitaar te stemmen en te spelen. De ukelele is beperkter, maar je kunt er prima in slack-keystijl op spelen en het is vrij makkelijk te leren. Het ontstond op Hawaï en is een methode waarbij je bepaalde snaren lager stemt of slackt, oftewel laat vieren.

Er bestaan verschillende versies van de slack-key-stemming, maar de meest gebruikte is open G of taropatch. Omdat de ukelele een kwart hoger gestemd staat dan de gitaar, wordt dat C taropatch. Je maakt hem door de A-snaar een hele toon lager te stemmen, naar G. Strum je de open snaren, dan krijg je de slack-key-stemming G-C-E-G op ukelele.

Dat betekent natuurlijk wel dat al je vertrouwde grepen anders liggen. Strum je alle snaren zonder ook maar een fret in te drukken, dan heb je al een C-akkoord. Schuif je die greep twee posities omhoog en druk je 2222, dan heb je een D-akkoord. Voor een simpel nummer met C-F-G gebruik je 0000, 5555, 7777. Deze stemming werkt het best in de toonaard C en met C-toonladders. Ze doet het trouwens ook prima op veel andere instrumenten, en zeker op de gitaar.

Slide-stemming voor ukelele

Bij slide-stemming denk je waarschijnlijk meteen aan lap steels en gitaren die voor slidespel gebruikt worden. Maar het kan net zo goed op een ukelele! Vervang in G-C-E-A de A door Bb (of A#) en je krijgt G-C-E-Bb, en dat is een C7. Het septiemakkoord is het kenmerk bij uitstek van blues, dus met een slide-stemming speel je slideblues op je ukelele. Zorg wel dat je slide niet te zwaar is. Als je wilt, leg je de ukelele op zijn kant en speel je hem als een mini lap steel. Waar het om draait: je slide bedekt alle snaren en je duwt hem niet helemaal door tot op de frets. Raak alle snaren gewoon licht aan en speel je slide-ukelele.

In deze stemming ga je met de A omhoog naar Bb, dus wees voorzichtig. Experimenteer je met een alternatieve stemming, stem dan altijd langzaam OMHOOG. Ga je te ver omhoog, dan kun je de snaar breken of het instrument beschadigen. Op de ukelele ga je maar een halve toon omhoog naar Bb, dus dat valt wel mee. Met deze aparte slide-stemming speel je heerlijke slideblues op ukelele. Ze werkt het best op concert-, tenor- of bariton-ukeleles, want de sopraan is misschien wat klein.

Bariton GCEA

Bariton-ukeleles staan meestal in d-G-B-E, ook wel G-stemming genoemd. Die stemming is gebruikelijk bij grotere ukeleles en geeft je dezelfde grondtonen als de vier dunste snaren van de gitaar. Maar je kunt je bariton-ukelele natuurlijk ook op gCEA stemmen. Doe dat niet met de standaard dGBE-snaren op je bariton-ukelele: in het beste geval knappen ze gegarandeerd, in het slechtste geval sloop je je ukelele, want je stemt een kwart omhoog.

Een originele bariton-ukelele in dGBE voelt meer als een tenorgitaar dan als een ukelele. Met speciale GCEA-baritonsnaren haal je die typische ukeleleklank nu ook uit een bariton-ukelele. Bijkomend voordeel: GCEA-snaren zijn niet omwonden (metaal) zoals dGBE-snaren, en daar zullen je vingertoppen blij mee zijn.

Naar de maan!

Er bestaan veel meer ukelelestemmingen dan alleen de standaard C-stemming. Sommige mensen houden met hand en tand vast aan de “standaard” GCEA-stemming, maar experimenteren kan geen kwaad. Je gaat er kritischer door nadenken en je begrijpt muziektheorie beter. Wat houdt je tegen om je eigen stemmingen te bedenken? James Hill staat bijvoorbeeld bekend om zijn Low-A-stemming (A3-D4-F#4-B4). Probeer verschillende stemmingen, leer de vingerzettingen die daarbij horen, en je tilt je ukelelespel naar een nieuw en creatief niveau!

Draai gerust aan die stemknoppen

Ik hoop dat deze gids de belangrijkste ukelelestemmingen wat duidelijker heeft gemaakt en dat je er eentje van gaat uitproberen.

Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over de verschillende ukelelestemmingen.

Misschien is de gids over je ukelele stemmen ook iets voor jou, of wil je je ukelele meteen in een speciale stemming zetten met het UkuTabs-stemapparaat, met negen verschillende alternatieve ukelelestemmingen.