Flageolettonen spelen op ukelele

Toen ik nog gitaar speelde en op zoek was naar tabs, kwam ik geregeld iets tegen dat “harmonic notes” heette. Volgens Wikipedia zijn dat “muzikale noten die je speelt door de trilling van bepaalde boventonen van een gitaarsnaar tegen te houden of juist te versterken”. Flageoletten kunnen een nummer dat je speelt naar een hoger niveau tillen. Ze maken het een stuk gevarieerder door er een klokheldere klank aan toe te voegen. Flageoletten op de ukelele bestaan ook.

Flageoletten op gitaar en ukelele

Net als de gitaar is de ukelele een snaarinstrument. Je kunt er dus flageoletten op spelen. Bij het spelen van Hawaïaanse lap steel is het zelfs een bekende techniek. Flageoletten op de ukelele bestaan uit erg hoge tonen en hebben een heel andere klankkleur.

Wel even dit: flageoletten spelen is op de ukelele iets lastiger, door de kortere toets.

Natuurlijke flageoletten op de ukelele

Tot zover de theorie, maar hoe speel je ze nu echt op de ukelele? Je maakt een flageolettoon door eerst een vinger van je greephand (het liefst je wijsvinger) heel licht op een snaar te leggen, waarbij je hem amper aanraakt. De plek waar je dat doet is heel belangrijk en moet vrij precies zijn.

De makkelijkste flageolet op de ukelele speel je op de 12e fret. Raak de snaar dus licht aan bij de 12e fret (niet tussen de frets in, maar precies boven de 12e fret). Sla nu met je rechterhand de snaar aan die je aanraakt. Meteen daarna til je je vinger op (linkerhand).

Heb je het goed gedaan, dan hoor je de flageolettoon (die klokheldere toon), een octaaf (of 12 frets) boven de open snaar. Zo hoort het te klinken.

Lukt het niet meteen? Geen zorgen, bij bijna niemand lukt dat. Blijf zoeken naar de juiste druk en naar de juiste timing van aanslaan en loslaten. Te weinig druk en je hoort gewoon de open snaar. Te veel druk en je hoort helemaal niets.

In theorie kun je flageoletten spelen op de 12e, 9e, 7e, 5e en 3e fret, maar sommige zijn behoorlijk lastig zuiver te krijgen. Zo hoort het te klinken op de zevende fret, 19 frets hoger dan de open snaar.

Op de vijfde fret klinkt hij 24 frets of 2 octaven hoger dan de open snaar. Zoals je in het fragment hieronder hoort, is die heel lastig helemaal zuiver te krijgen.

Kunstmatige flageoletten

Mooi, nu weet je wat natuurlijke flageoletten op de ukelele zijn. Helaas is het aantal flageolettonen dat je kunt spelen erg beperkt, zeker op een ukeleletoets. En daar komen de kunstmatige flageoletten om de hoek kijken. Ze zijn niet zo makkelijk te spelen, maar je speelt er wel verschillende flageolettonen mee, op verschillende plekken op de toets.

Zo kan een kunstmatige flageolet klinken op de 12e fret, maar niets houdt je tegen om het ook op de 7e en 5e fret te proberen.

Er zijn verschillende technieken voor. Gebruik gewoon die het beste bij je past (of verzin je eigen manier).

Je kunt bijvoorbeeld je wijsvinger op de snaar houden (vergelijk: bij natuurlijke flageoletten was dat een vinger van je greephand) en aanslaan met je ring- of middelvinger. Je duim of zelfs je pink werkt natuurlijk ook.

In plaats van je wijsvinger kun je ook een andere vinger proberen. Zelf raak ik de snaar het liefst aan met mijn wijsvinger en sla ik aan met mijn duim. De kunst is de positie te vinden die voor jou werkt, en te blijven oefenen.

Waar doe je die “beweging” met je aanslaghand dan precies? Twaalf frets hoger dan waar je de noot indrukt (zie stap één, een paar alinea’s hierboven), zo speel je in flageoletten. Het zou ook 5 of 7 frets hoger moeten werken, maar zoals gezegd zijn die flageoletten wat lastiger zuiver te krijgen.

Tot slot: hoe zie je flageoletten op de ukelele terug in tabs?

Misschien ben je het symbool voor flageolettonen al eens tegengekomen zonder te weten wat het betekende? Nu weet je het. Flageolettonen worden in tablatuur genoteerd met een ruitje “♦” (dat is een tekstteken, dus makkelijk te typen). Hieronder staat een voorbeeld van hoe dat er in teksttablatuur uitziet.

xA|------------------♦12--|
xE|-------------♦12-------|
xC|-------♦12-------------|
xG|--♦12------------------|

In deze reeks speel je de open C-snaar met de kunstmatige flageolet op de 12e fret. Daarna druk je de 2e fret in en speel je de kunstmatige flageolet op de 14e fret. Vervolgens druk je de vierde fret in en speel je de kunstmatige flageolet op de zestiende.

xA|------------------|------||
xE|------------------|------||
xC|--♦0--♦2--♦4--♦2--|--♦0--||
xG|------------------|------||
  |   |   |   |      |
  C   D   E   D      C

Heb je dit eenmaal onder de knie, dan kun je uitzoeken hoe je hele melodieën in flageoletten speelt.

xA|-----------♦0--|-----------♦2--|--♦3-----------||
xE|--------♦1-----|--------♦1-----|--------♦0-----||
xC|-----♦0--------|-----♦2--------|-----------♦0--||
xG|--♦2-----------|--♦0-----------|-----♦0--------||
  |  |  |  |      |  |  |  |      |  |  |  |
  A  C  F  A      G  D  F  B      C  G  E  C

Hopelijk weet je nu wat die mysterieus klinkende flageolettonen zijn en hoe je ze op de ukelele speelt.

Nog geen klokheldere toon?

Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over het spelen van flageoletten op de ukelele. Ook benieuwd naar de korte geschiedenis van de ukelele?