Ukelelematen uitgelegd: sopraan versus concert versus tenor versus bariton
van Jonas
Sopraan, concert, tenor of bariton? Hier zie je hoe de vier ukelelematen zich tot elkaar verhouden in klank, speelgevoel en stemming, zodat je de juiste maat voor jou kiest.
- De vier maten in één oogopslag
- Welke maat je moet kiezen
- Waarin de bariton verschilt
- Verandert de maat de stemming?
Er zijn vier hoofdmaten ukelele: sopraan, concert, tenor en bariton. Dat is de hele familie. De marketing laat ze klinken als compleet verschillende instrumenten, maar de verschillen zijn kleiner en simpeler dan dat, een beetje zoals schoenmaten. Zelfde vorm, zelfde idee, alleen telkens een maatje groter.
Drie van de vier delen zelfs dezelfde stemming, dus een akkoord dat je op de ene leert, speel je meteen op de volgende. In deze gids loop ik met je door de verschillen in mensuur, klank en speelgevoel, en daarna help ik je kiezen welke maat bij jouw handen en jouw plannen past.
De vier maten in één oogopslag
Eerst even de korte versie. De getallen hieronder zijn typische waarden en geen exacte maten, want elke bouwer doet het net iets anders. De mensuur (= het deel van de snaar dat echt trilt, van de topkam tot het zadel) is het getal dat bepaalt hoe een ukelele onder je vingers voelt. Het hele instrument is natuurlijk langer: een sopraan meet in totaal ongeveer 21 inch (53 cm) en een bariton ongeveer 30 inch (76 cm).
| Maat | Typische mensuur | Gebruikelijke stemming | Klankkarakter | Voor wie |
|---|---|---|---|---|
| Sopraan | ongeveer 13 inch (33 cm) | gCEA (High-G) | Helder, rinkelend, klassieke uke | Beginners, kleine handen, de traditionele klank |
| Concert | ongeveer 15 inch (38 cm) | gCEA (High-G) | Warmer en een tikje voller | De meeste mensen, meer ruimte tussen de frets |
| Tenor | ongeveer 17 inch (43 cm) | gCEA of Low-G | Voller, luider, meer resonantie | Optredende spelers, grotere handen, wie graag tokkelt |
| Bariton | ongeveer 19 inch (48 cm) | DGBE (laag) | Diep, zacht, gitaarachtig | Gitaristen, fans van een lage warme klank |
Sopraan, concert en tenor delen allemaal dezelfde gCEA-stemming, dus dezelfde grepen leveren dezelfde akkoorden op. Je wisselt vrij tussen die drie. De bariton is het buitenbeentje, en dat is precies de bedoeling.
Sopraan: de klassieke kleine uke
De sopraan is de kleinste van het stel en de ukelele die de meeste mensen voor zich zien bij het woord ukelele. Hij heeft dat heldere, rinkelende, licht speelgoedachtige geluid dat het instrument in de eerste plaats zijn vrolijke reputatie heeft bezorgd.
Hij is licht, goedkoop en makkelijk mee te nemen. Het nadeel is de korte mensuur, waardoor de frets dicht bij elkaar liggen. Heb je wat dikkere vingers, dan kan het hoger op de hals krap voelen. De stemming is standaard gCEA, dus elk akkoordenoverzicht voor beginners op de site past er perfect op.
Concert: de comfortabele allrounder
Ga je één maat omhoog, dan kom je bij de concert uit. Hij is iets groter dan de sopraan en heeft meer ruimte tussen de frets, wat de meeste mensen prettiger vinden voor hun handen. De klank is een tikje warmer en voller, en klinkt nog steeds duidelijk als een ukelele.
Opnieuw dezelfde gCEA-stemming. Wat mij betreft is de concert het veilige, vrolijke midden als je twijfelt en je geen kleine handen hebt. Ik ben zelf op een concert begonnen en het blijft een prima eerste ukelele als je de traditionele klank wilt. Het is de maat die ik het vaakst aanraad aan iemand die zijn eerste ukelele koopt
Tenor: voller, luider, favoriet bij optredende spelers
De tenor is opnieuw een maat groter, met een langere mensuur, meer ruimte tussen de frets en merkbaar meer volume en resonantie. Hij past bij grotere handen, bij fingerpicking en bij iedereen die een rijker geluid wil. Het is de maat waar ik tegenwoordig het vaakst naar grijp.
Tenors zijn vaak al afgesteld op Low-G, waarbij de vierde snaar een octaaf onder de gebruikelijke hoge g zakt (= die snaar klinkt nu lager dan de andere in plaats van hoger). Dat levert extra bas op en een vloeiender verloop van de noten, heerlijk voor fingerpicking en instrumentale stukken. Meer daarover in mijn gids fingerpicking op de ukelele. Je kunt een tenor ook met High-G besnaren, dus je krijgt echt het beste van twee werelden.
Bariton: de grote, zachte, gitaarachtige
De bariton is de grootste van de vier en de enige die het patroon doorbreekt. In plaats van gCEA staat hij in DGBE, precies als de vier hoogste snaren van een gitaar. Dat geeft hem een diepe, warme, zachte klank met echt laag eronder.
Speel je al gitaar, dan voelt de bariton als thuiskomen, want die vier grepen ken je al. Daar staat tegenover dat gewone ukelele-akkoordenoverzichten niet rechtstreeks werken, omdat de stemming anders is. Geen zorgen, dat is geen dealbreaker, het betekent alleen dat een bariton zijn eigen leercurve heeft. Ik heb er een hele gids over, dus lees eerst mijn gids bariton-ukelele voor je er een koopt.
Welke maat moet je dan kiezen?
Geen enkele maat is “beter” dan een andere. Zie het als schoenen kiezen: het draait om je handen, je doel en je budget, niet om opscheppen.
Kleine handen, of koop je er een voor een kind? Begin met een sopraan of een concert. Grote handen, of voelen je vingers krap op een sopraan? Ga een maat omhoog naar een tenor, of op zijn minst een concert.
Op klank en bedoeling valt het net zo netjes uiteen. Wil je dat klassieke vrolijke ukelelegerinkel, kies dan sopraan. Wil je één makkelijke uke die alles kan, kies dan concert. Ben je uit op volume, rijkdom en ruimte om te tokkelen, kies dan tenor. En speel je al gitaar of jaag je op een diepe, zachte klank, dan is de bariton je vriend.
Qua budget zijn sopranen meestal het goedkoopst, en kruipen de prijzen omhoog naarmate de klankkast groter wordt. Zit je krap bij kas, dan speel je met een sopraan of een concert voor minder geld. Zoek je een eerste instrument waarbij prijs-kwaliteit voorop staat, kijk dan naar mijn goedkope favorieten in de koopgids voor ukeleles.
Kom je er echt niet uit, neem dan een concert. Wat mij betreft bevalt hij de meeste spelers, past hij bij de meeste handen en gebruikt hij dezelfde akkoorden als de sopraan en de tenor.
Verandert de maat iets aan het stemmen?
Sopraan, concert en tenor gebruiken allemaal gCEA, dus het stemmen is bij alle drie identiek. De tenor geeft je alleen de extra optie Low-G. De bariton gebruikt DGBE, en dat is een heel ander verhaal.
Welke het ook wordt, zet hem precies goed met het gratis online stemapparaat, en wil je het hele verhaal, lees dan de gids over je ukelele stemmen.
Welke maat wordt het bij jou?
Ik hoop dat deze gids de verschillen tussen sopraan, concert, tenor en bariton voor je op een rij heeft gezet en dat je nu weet welke maat bij je past. Onthoud dat akkoorden die je op de ene gCEA-uke leert, meteen ook op de andere werken, dus je zit nergens aan vast.
Zit je ook nog met vragen over budget, merken en waar je in de winkel op moet letten? Ben je klaar om te kopen, dan neemt de koopgids voor ukeleles je er stap voor stap doorheen. Blijf oefenen en geniet ervan! Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over ukelelematen. Veel succes en veel plezier!