Ukelele leren spelen: een stap-voor-stap-gids voor beginners

Net een ukelele in huis en geen idee waar je moet beginnen? Ik loods je door het vasthouden, het stemmen, het lezen van akkoorddiagrammen en het spelen van je eerste akkoorden in een nummer. Je hoeft geen noten te kunnen lezen en je hoeft niet eerst een berg theorie te leren. Hou je ukelele op schoot en probeer elke kleine oefening meteen uit terwijl je leest.

Deze les is voor sopraan-, concert- en tenorukeleles in GCEA-stemming. De grepen werken ook met een Low-G-snaar. Een bariton gebruikt normaal de DGBE-stemming en heeft andere akkoorddiagrammen nodig. De aanwijzingen voor je handen hieronder gaan uit van een rechtshandige opstelling. Speel je linkshandig, gebruik dan de schakelaar “Linkshandig” in de akkoordenbibliotheek en volg het advies voor linkshandigen in de gids over een ukelele vasthouden.

Voor je begint: één klein doel

Je doel is een helder akkoord krijgen, een vaste tel aanhouden en een kort stuk van een nummer spelen. Dat lukt misschien al in je eerste sessie, of het kost er een paar. Allebei prima. Trek tien of vijftien minuten uit en neem pauze zodra je handen daarom vragen.

Je hebt een ukelele en een stemapparaat nodig. Gebruik het gratis online stemapparaat van UkuTabs of download mijn gratis UkuTabs-stemapp voor iOS of Android. De apps werken offline, zonder reclame en zonder account. Een clip-on stemapparaat kan ook. Een plectrum, capo en muziekstandaard zijn optioneel. Heb je nog geen instrument gekocht, spring dan naar je eerste ukelele kiezen.

Weet je al een beetje hoe het werkt? Spring dan naar de vier beginnersakkoorden, je eerste nummer of oplossingen voor veelvoorkomende problemen. Anders begin je hier.

Stap 1: Hou je ukelele ontspannen vast

Ga ontspannen zitten met de klankkast van de ukelele tegen je bovenlichaam en de hals iets omhoog gericht. Laat je rechteronderarm losjes op de klankkast rusten. Je linkerhand mag de hals licht ondersteunen, maar hou hem vrij genoeg om van akkoord te wisselen. Je hoeft het instrument niet tegen je aan te klemmen.

Je linkerhand is je greephand: die drukt de snaren in om akkoorden te maken. Laat de duim ontspannen achter de hals rusten en krom je vingers zodat de vingertoppen bij de snaren kunnen. Je rechterhand is je aanslaghand: die strijkt over de snaren. Hou je schouders los en buig je polsen niet scherp.

Vijf handige namen voor je verdergaat: de kop draagt de stemknoppen, de topkam is het smalle balkje aan het begin van de toets, de frets zijn de metalen strips dwars over de hals, het klankgat is de opening in de klankkast en de brug verankert de snaren op de klankkast.

Probeer het: beweeg de vingers van je greephand een beetje zonder de hals vast te klemmen. Schuift de ukelele weg, pas dan zijn positie aan of gebruik een riem. Je hoeft hem niet helemaal zonder hulp van je greephand in balans te houden. De gids over een ukelele vasthouden heeft meer posities om uit te proberen, ook voor linkshandig spelen.

Stap 2: Stem je ukelele op G, C, E en A

Stem voor elke oefensessie. Anders kan zelfs een prima greep vals klinken. In speelpositie is de snaar die het dichtst bij je gezicht zit de G en de snaar die het dichtst bij de vloer zit de A. De snaren worden in de omgekeerde richting genummerd, dus A is snaar 1.

Volg elke snaar naar de bijbehorende stemknop op de foto hieronder. Dit is een vooraanzicht dat zijwaarts is gedraaid, dus de A staat bovenaan op de foto en de G onderaan. In je speelpositie zit de G nog steeds het dichtst bij je gezicht.

Onthoud Grote Cavia’s Eten Alles. De meeste sopraan- en concertukeleles gebruiken een High-G, dus de toonhoogte loopt niet gewoon op van de bovenste snaar naar de onderste. In de standaard High-G-stemming is C de laagst klinkende snaar. Een goed passende Low-G-snaar klinkt lager dan C en gebruikt dezelfde grepen.

Toont je stemapparaat octaafnummers, dan zijn de gebruikelijke doelnoten G4, C4, E4 en A4. Een Low-G-snaar gebruikt G3. Die cijfers duiden toonhoogtes aan, geen snaarnummers.

1. Open het stemapparaat, kies de standaard GCEA-stemming en geef toegang tot je microfoon als je de microfoonmodus gebruikt.
2. Sla één open snaar aan, zonder een fret in te drukken. Controleer of het stemapparaat de juiste doelnoot toont, en niet alleen een naald in het midden bij een andere noot.
3. Volg die snaar naar zijn stemknop. Draai er een klein beetje aan en sla de snaar opnieuw aan. Aanspannen maakt de toon hoger, losser draaien maakt hem lager. In welke richting je moet draaien hangt af van hoe de snaar om de stemknop is gewikkeld.
4. Stem de snaar zuiver op de juiste noot en herhaal dat voor de andere drie snaren. Controleer alle vier nog een keer als je klaar bent.

Stijgt de toon veel hoger dan de referentietoon of voelt de snaar ongewoon strak, stop dan en controleer de doelnoot. Blijf niet aanspannen alleen om een letter te laten verschijnen. Bij nieuwe snaren kan het zijn dat je vaak opnieuw moet stemmen terwijl ze zich zetten.

Klaar voor de volgende stap? Elke open snaar komt overeen met zijn doelnoot. Heeft de microfoon het moeilijk, gebruik dan de referentietonen van het stemapparaat of een clip-on stemapparaat. De volledige gids je ukelele stemmen legt de alternatieven uit.

Stap 3: Lees een akkoorddiagram en speel C

Een akkoord is een aantal noten die samen klinken. Een akkoorddiagram laat zien waar je de snaren indrukt om die noten te maken. Stel je de ukelele rechtop voor je voor, met de snaren naar je toe.

• De vier verticale lijnen zijn G, C, E en A van links naar rechts in een standaard rechtshandig diagram.
• De dikke lijn bovenaan is de topkam. De vakken eronder zijn de eerste fret, de tweede fret enzovoort.
• Een stip laat zien waar je drukt. De vingernummers zijn 1 = wijsvinger, 2 = middelvinger, 3 = ringvinger en 4 = pink.
• Een open rondje betekent: laat die snaar open klinken zonder hem in te drukken. Een X betekent dat je die snaar weglaat.

Om C majeur te spelen zet je je ringvinger op de A-snaar bij de derde fret. Laat G, C en E open. Plaats je vingertop in het vak tussen de tweede en de derde fret, dicht tegen de derde fret aan de kant van de kop. Druk niet rechtstreeks op het metaal.

Strijk met je duim zachtjes naar beneden over alle vier de snaren. Sla ze daarna één voor één aan. Je wilt vier heldere noten horen. Rammelt de A-snaar, schuif je vingertop dan dichter tegen de derde fret en druk niet harder dan nodig. Klinkt de E-snaar dof, krom je ringvinger dan iets meer zodat hij die buursnaar niet raakt.

Je ziet C soms ook geschreven als 0003. Die vier cijfers geven de frets op G, C, E en A, in die volgorde. Een nul betekent een open snaar; de cijfers zijn fretnummers, geen vingernummers. Meer voorbeelden vind je in hoe je akkoorddiagrammen leest.

De letters onder deze diagrammen benoemen de noten die je in het akkoord hoort. Daarom staat er C onder de A-snaar wanneer je die bij de derde fret indrukt. De snaar zelf heet nog steeds de A-snaar.

Wil je sneller bij een nummer uitkomen? Oefen C met de vaste neerwaartse aanslag, leer daarna F en volg de stap-voor-stap-uitleg van “Lava”, waar G7 bij komt. Kom daarna terug voor Am en G.

Stap 4: Leer vier handige beginnersakkoorden

C, Am, F en G vormen een handige eerste groep, want je komt ze in heel veel nummers tegen. Am betekent A mineur. Leer één greep tegelijk en controleer elke snaar voor je de volgende erbij neemt. Je hoeft niet alle vier in één sessie uit je hoofd te leren.

Begin met de wissel van C naar Am: til je ringvinger van A3 en zet je middelvinger op G2. Doe het omgekeerde om terug naar C te gaan. Maak elke greep, sla de snaren langzaam één voor één aan en begin opnieuw.

Probeer daarna Am naar F. Hou je middelvinger op G2 en zet je wijsvinger erbij op E1. Til alleen de wijsvinger op om terug naar Am te gaan. Die middelvinger is een ankervinger: hij blijft tijdens de wissel op zijn plek staan.

G heeft drie vingertoppen in een klein driehoekje nodig. Zet ze rustig neer en controleer dan of elke snaar klinkt. Voelt het krap, pas dan je duim aan of til de hals iets op in plaats van harder te knijpen. Kom er in korte pogingen op terug. Je kunt intussen ritme blijven oefenen op C terwijl G nog op gang komt.

Voor extra grepen en alternatieven gebruik je de gids basisakkoorden voor ukelele of de akkoordenbibliotheek. Het nummer hieronder gebruikt C, F en één extra akkoord, G7, dat ik daar uitleg.

Stap 5: Strum op een vaste tel

Hou C vast en hou je aanslaghand los en ontspannen. Strijk naar beneden over de snaren met de nagel van je wijsvinger. Bij een opwaartse aanslag gebruik je het zachte kussentje van dezelfde vinger. Maak een kleine, makkelijke beweging vanuit je pols en laat de vinger over de snaren scheren.

Probeer te strummen rond het punt waar de hals overgaat in de klankkast. Schuif iets op richting het klankgat als dat op jouw instrument beter voelt of klinkt. Zachte neerwaartse aanslagen met je duim zijn ook een goede manier om te beginnen. Je hebt geen plectrum nodig, maar het is prima om er een te gebruiken als dat comfortabeler is.

Begin met vier neerwaartse aanslagen

Tel hardop “1, 2, 3, 4” en strum bij elk cijfer één keer naar beneden. Breng je hand tussen de tellen weer omhoog zonder de snaren te raken. Herhaal die telling vier keer terwijl je C vasthoudt. Elke groep van vier tellen is in deze oefening één maat.

Let op de ruimte tussen de aanslagen in het audiovoorbeeld. De speler laat het ritme horen over C en F; jij kunt de beweging alleen op C oefenen zonder de akkoordwisselingen te volgen. Wil je liever een klik, zet de metronoom dan op 60 tellen per minuut en speel één neerwaartse aanslag per klik. Ga langzamer als het nodig is.

Klaar voor de volgende stap? Je kunt vier maten C herhalen met gelijkmatig verdeelde aanslagen. Een kleine, zachte aanslag is genoeg. Je hebt het volgende patroon niet nodig om je eerste nummer te spelen.

Optionele volgende stap: de island strum

Zodra gewone neerwaartse aanslagen stabiel aanvoelen, probeer je neer, neer-op, op-neer-op, de island strum (het “eilandpatroon”). Dit is een handig patroon voor veel nummers in 4/4-maat. Het is niet het juiste patroon voor elk nummer.

Zeg gelijkmatig “1 en 2 en 3 en 4 en”. Sla de snaren over bij de eerste “en” en op tel 3, maar hou je hand in beweging. Oefen eerst alleen op C. De ultieme strumgids heeft meer patronen met audio, ook voor andere maatsoorten.

Stap 6: Wissel van akkoord zonder de tel kwijt te raken

Een akkoord maken en er op tijd bij zijn, zijn twee verschillende vaardigheden. Valt de muziek stil elke keer dat je vingers bewegen, maak de oefening dan makkelijker voor jezelf.

1. Oefen de beweging zonder tel. Hou Am vast, laat de middelvinger staan en zet de wijsvinger erbij voor F. Til de wijsvinger op om terug naar Am te gaan. Herhaal dat een paar keer langzaam en let op onnodige vingerbewegingen.
2. Voeg een telling toe. Sla Am één keer aan op tel 1, tel “2, 3, 4” en maak je klaar voor F op de volgende 1. Blijf doortellen tijdens de wissel. Herhaal met F, dan Am.
3. Voeg de andere aanslagen toe. Komen de wissels op tijd, speel dan vier neerwaartse aanslagen per maat. Verkrampt je hand, ga dan langzamer of terug naar één aanslag per maat.

Probeer nu deze loop. Elk vak is één maat: hou dat akkoord vier tellen vast en wissel op de volgende 1.

Voor F naar G verplaats je je wijsvinger van E1 naar C2 en je middelvinger van G2 naar A2, en zet je daarna je ringvinger op E3. Voor G naar C til je de wijs- en middelvinger op en verplaats je de ringvinger van E3 naar A3. Deze wissels hebben geen ankervinger.

Probeer de loop twee keer te herhalen terwijl je blijft doortellen. Een onvolmaakte wissel is nuttige oefening, maar jaag niet door een greep heen die je nog niet kunt vormen. De gids snellere akkoordwisselingen heeft gerichtere oefeningen.

Stap 7: Speel je eerste nummer met “Lava”

Laten we die vaardigheden toepassen op “Lava” uit de korte film van Pixar. Het songblad op UkuTabs gebruikt alleen C, F en G7. Ken je het nummer niet, luister er dan eerst naar voor je probeert mee te spelen. Als je weet hoe een nummer loopt, zijn de akkoordwisselingen veel makkelijker te volgen.

Voeg G7 toe voor dit nummer

Voor G7 (0212) laat je de G-snaar open. Zet je wijsvinger op E1, je middelvinger op C2 en je ringvinger op A2. Strum alle vier de snaren. G7 heeft een extra noot vergeleken met G; leer het als een akkoord op zich en behandel het niet als vervanger van G in elk nummer.

Probeer deze drie wissels langzaam voor je het songblad opent:

• C naar F: til de ringvinger van A3, zet je middelvinger op G2 en je wijsvinger op E1.
• F naar G7: hou de wijsvinger op E1, verplaats de middelvinger van G2 naar C2 en zet de ringvinger erbij op A2. Die wijsvinger blijft staan als je anker.
• G7 naar C: til de wijs- en middelvinger op en schuif dan de ringvinger over de A-snaar van fret 2 naar fret 3. Hou tijdens het schuiven maar licht contact.

Oefen de drie akkoorden op de tel

Tel “1, 2, 3, 4” voor je begint. Speel één neerwaartse aanslag per tel en hou elk akkoord vier tellen vast. Dit is een wisseloefening met de akkoorden van het nummer, niet het echte arrangement van het nummer.

Herhaal de loop een paar keer. Blijft er bij vier aanslagen te weinig tijd over om te bewegen, strum dan alleen op tel 1 van elke maat en laat het akkoord doorklinken terwijl je “2, 3, 4” telt. Voeg de andere aanslagen toe zodra het volgende akkoord op tijd komt.

Volg nu het songblad van “Lava”

1. Open de akkoorden en songtekst van Lava. Laat de transponeerder op de standaardinstelling staan, zodat het songblad C, F en G7 gebruikt. Luister één keer naar het refrein en volg intussen de akkoordnamen.
2. Begin met het refrein. Speel één zachte neerwaartse aanslag telkens wanneer er een nieuw akkoord staat, en laat hem doorklinken tot de volgende wissel. Werk aan de eerste twee regels voor je het hele refrein probeert. Volg de echte akkoordvolgorde van het songblad.
3. Voeg een vaste puls toe. Zodra je de wissels kunt vinden, voeg je gelijkmatige neerwaartse aanslagen op de tel toe. Een akkoordnaam boven een woord laat ongeveer zien waar je wisselt, maar de songtekst is geen volledige ritmische notatie. Luister naar de timing en blijf doortellen.
4. Bouw op naar het hele nummer. Leer het couplet op dezelfde manier en volg daarna het songblad vanaf het begin. Speel langzaam en wacht met zingen tot je handen kunnen blijven doorspelen. Autoscroll kan helpen zodra je klaar bent voor een langere doorloop.

Anders dan in de oefenloop krijgt niet elk akkoord in het nummer precies vier tellen. Blijf bij een akkoord tot de volgende geschreven wissel en gebruik de opname om te horen hoe lang het duurt. De simpele begeleiding met neerwaartse aanslagen is genoeg zolang je het nummer leert; bewaar de island strum voor later.

Is “Lava” geen nummer dat je wilt leren, kies dan uit de lijst hieronder eentje waar je al van houdt. De gids je eerste nummer op de ukelele spelen helpt je een behapbaar arrangement te kiezen. Gebruik je de transponeerder, bedenk dan dat die elk akkoord en de toonaard van het nummer verandert, dus controleer de hele nieuwe akkoordenlijst voor je begint.

Beginnersnummers om hierna te proberen

Dit zijn de akkoorden in de gelinkte arrangementen op hun standaardtranspositie. Een korte akkoordenlijst betekent niet altijd een makkelijke uitvoering: ritme, tempo en zingen maken het allemaal lastiger.

Meer opties vind je in de verzameling makkelijke ukelelenummers. Kies er een die je goed genoeg kent om te neuriën. Dan hoor je veel makkelijker wanneer een akkoord moet wisselen.

Los veelvoorkomende beginnersproblemen op

Gun je handen vaak een pauze. Zijn je vingertoppen gevoelig, hou de sessie dan korter en controleer of je niet te hard drukt. Stop als spelen pijn doet. De gids over pijnlijke vingers gaat er dieper op in.

Een simpel ukelele-oefenplan voor zeven dagen

Gebruik dit als een route, niet als een deadline. Herhaal een dag zo vaak als nodig tot het comfortabel voelt. Een nuttige sessie van tien minuten is twee minuten stemmen, drie minuten op één akkoordwissel, drie minuten ritme en twee minuten iets spelen waar je van geniet.

1. Dag 1: hou de ukelele ontspannen vast, stem hem en maak C. Controleer of alle vier de snaren klinken.
2. Dag 2: voeg Am toe. Oefen het optillen van de ringvinger van A3 en het neerzetten van de middelvinger op G2, en dan weer terug. Hou vier neerwaartse aanslagen stabiel, alleen op C.
3. Dag 3: voeg F toe. Hou je middelvinger op G2 terwijl je de wijsvinger op E1 erbij zet of optilt. Tel hardop mee terwijl je langzaam van Am naar F wisselt.
4. Dag 4: bouw G vinger voor vinger op. Probeer de loop C, Am, F en G met één aanslag per maat.
5. Dag 5: leer G7. Oefen F naar G7 met je wijsvinger op E1, en probeer daarna de voorbereidingsloop C, F, G7 en C.
6. Dag 6: luister naar “Lava” en werk het refrein door. Begin met één neerwaartse aanslag bij elke geschreven akkoordwissel.
7. Dag 7: herhaal het refrein en werk dan aan het couplet. Bouw op naar een volledige doorloop naarmate de wissels comfortabel worden. Probeer de island strum alleen op C, als aparte oefening.

Merk aan het eind van de week één ding op dat makkelijker gaat: C vinden, een valse snaar horen of op tijd bij het volgende akkoord zijn. Blijf zo oefenen. Je kunt de volgende vaardigheid kiezen in het volledige overzicht van ukelelegidsen wanneer je er klaar voor bent.

Je eerste ukelele kiezen

Heb je al een bespeelbare ukelele, gebruik die dan. Ga je er een kopen, probeer dan als het kan een sopraan, een concert en een tenor. Alle drie gebruiken ze meestal de GCEA-stemming. Een concert geeft je iets meer ruimte tussen de frets dan een sopraan; een tenor nog wat meer. De beste maat is de maat die je comfortabel kunt vasthouden en waarop je makkelijk akkoorden grijpt.

Vraag de winkel om hem te stemmen en de afstelling te controleren. De snaren moeten comfortabel in te drukken zijn en de noten moeten klinken zonder aanhoudend gerammel. Een erg hoge snaarhoogte kan het leren onnodig moeilijk maken. Synthetische snaren zijn normaal op een goede ukelele, en stemmechanieken met tandwielen zijn op zich geen garantie voor een goed instrument.

Een bariton is ook een prima keuze, maar de gebruikelijke DGBE-stemming heeft een ander akkoordenoverzicht nodig dan deze les. De gids ukelelematen vergeleken en de koopgids voor ukeleles helpen je kiezen zonder dat je eerste les een winkeluitje wordt.

Veelgestelde vragen

Speel het nog één keer

Voor je de ukelele wegzet, ga je terug naar de oefenloop met C, F en G7 of het refrein van “Lava”. Stem opnieuw als het nodig is, tel in en speel het langzaam door. Geef jezelf één klein ding om de volgende keer aan te werken.

Ik hoop dat deze gids je geholpen heeft om je eerste ukelele-akkoorden te spelen en ze in een nummer te gebruiken. Blijf oefenen en geniet ervan! Neem gerust contact met me op als je meer wilt weten over ukelele leren spelen. Veel succes en veel plezier!